Soorten schotels, het gebruik, ontvangst en onderhoud van een schotelantenne of satelliet

Een schotelantenne of satellietschotel genoemd bestaat uit een cirkelvormige, rechthoekige of ovale reflector in de vorm van een parabolische schotel. De schotel  bundelt de signalen van een satelliet (radiogolven) en concentreert deze op de ontvangstknop. Voor een goede ontvangst moet de schotel precies op de gewenste satelliet gericht staan. Het is ondertussen meer dan 50 jaar geleden dat de eerste satelliet in de ruimte werd gelanceerd in een baan om de aarde. De bekendste Tv-satellieten voor Europa zijn Astra 1, 2 en 3 en HotBird. Zij sturen hun signalen naar je de schotel die het signaal naar de Low Noise Blockconverter of ontvangstknop stuurt.

Astra satellieten

Astra-satellieten zijn ontworpen door Boeing Satellite Systems, Airbus Defense and Space, Alcatel Space en Lockheed Martin. De eerste Astra 1A satelliet, beheerd door SES SA, werd gelanceerd in 1988. De nieuwste is de Astra 3 die digitale HDTV signalen kan uitzenden. Astra satellieten zenden 2.600 digitale televisiekanalen (675 in High Definition) uit en hebben een belangrijke rol gespeeld bij de oprichting van satelliet-tv en de introductie van digitale TV, HDTV, 3D-TV en HbbTV in Europa. De Astra satellieten zijn gelanceerd door Arianespace raketten in Kourou, Baikonur, Kazachstan en Cape Canaveral. De satellieten worden eerst gelanceerd in een elliptische tijdelijke overdrachtsbaan van waaruit ze voortstuwing aan boord gebruiken om hun laatste cirkelvormige geostationaire banen te bereiken, dit op bijna 36.000 kilometer hoogte boven de evenaar. Dit wil zeggen dat de satelliet zich op een VAST PUNT boven de aarde bevindt, vandaar de graden aanduidingen. De Astra satellieten zijn sterk genoeg om ze reeds met een 45 cm schotel te kunnen ontvangen maar omstandigheden (zie verder) kunnen de ontvangst verstoren.

Megasat, draagbare satelliet schotel voor camper en camping
Megasat, draagbare satelliet schotel voor camper en camping

Waar komt je TV-signaal vandaan?

De TV-signalen die jij wil ontvangen worden vanuit een grondstation op aarde naar de satelliet gestuurd. De satelliet converteert de signalen en zendt ze terug uit naar de aarde waar ze binnen een bepaald gebied zijn te ontvangen, dit noemt men de footprint. De eigenaar van de satelliet (zoals SES SA) verhuurt zijn bandbreedte aan de TV-providers zoals TV Vlaanderen, Télésat, Canal Digital, Joyne, …

Hoe werkt het?

Het signaal uit de ruimte moet een afstand van 36.000 km overbruggen. Bij aankomst op je schotel is dit signaal daarom vrij zwak te noemen. Daardoor is het ook zo gevoelig voor externe factoren zoals:

  • slechte weersomstandigheden
  • obstakels in de baan van het signaal (takken van bomen)
  • appartementsblok in de baan van het signaal
  • de schotel is bedekt met regen, sneeuw of een laagje ijs
  • blijft ongeveer 10 meter van obstakels vandaan

Andere problemen voor een slechte of geen ontvangst zijn o.a.

  • de coax kabel geeft de signalen niet meer goed genoeg door: kies niet voor de goedkoopste kabels van mindere kwaliteit maar voor kwaliteit, bijvoorbeeld een Hirschmann KOKA 9 TS
  • de coax kabel is te lang (+ 10 of 20 meter), plaats er een extra versterker tussen
  • de zenderlijsten moeten bijgewerkt of ge-update worden
  • staat de LBN knop nog goed uitgericht en op de juiste stand

Daardoor geldt ook de algemene regel:

  • zorg voor een vrij zicht zonder hindernissen op het zuiden (waar ‘s middags om 13 uur de zon staat)
  • koop een schotel van goede kwaliteit (A-merk)
  • hoe groter de schotel, hoe meer kans op een betere ontvangst
  • doe regelmatig een zender update en volg de updates van je schotelfabrikant op, bij sommige merken kun je éénvoudig up-daten via een USB stick

Voor het goed uitrichten van de schotel zijn er tal van hulpmiddelen beschikbaar. Veel digitale satellietontvangers hebben daarvoor een afstemfunctie in het installatiemenu, waarbij de signaalsterkte wordt aangegeven met behulp van een staafdiagram. Een schotel installeren gaat echter het gemakkelijkst met een zogenaamde Sat Finder. Er zijn ook app’s voor de smartphone die direct aan de ontvanger zijn te koppelen.

Oyster Vision schotel satelliet voor camper en motorhome met Skew - Twin - 85 cm groot
Oyster Vision schotel satelliet voor camper en motorhome met Skew – Twin – 85 cm groot

Soorten satellietsystemen

De meest bekende satellietgolven voor TV-programma’s zijn afkomstig van (voor Europa):

Hotbird op 13° oost
Astra 1  op 19,2° oost
Astra 2/Eurobird op 28,2° oost
Astra 3 op 23,5° oost

De satellieten zijn echter niet vanop alle plaatsen in Europa (evengoed) te ontvangen, afhankelijk van in welk land u zicht bevindt en hoe groot het vermogen van je schotel is (klein of groot, 65 of 85 cm). Voor meer info zie https://www.deschotelshop.be/satelliet-posities

Snip V3 rechthoekige schotel satelliet met Twin voor camper en motorhomes
Snip V3 rechthoekige schotel satelliet met Twin voor camper en motorhomes

Begrippen in de satellietwereld

LNB: Low Noise Blockconverter, is eigenlijk de ontvangst knop die de antenne bevat. Er bestaan ook systemen met meerdere LNB’s aan één schotel.
De uitlijning:
– in België op 11 graden
– in Nederland op 12 graden

Twin of Duo LNB: In principe kan een schotel maar 1 signaal tegelijkertijd ontvangen en omzetten (dus kun je maar naar 1 tv zender kijken). Met de Twin technologie zijn er 2 ontvangstknoppen en kan je 2 zenders ontvangen, die elke naar 1 TV toestel kunnen gestuurd worden. Welke 2 zenders u zult kunnen ontvangen hangt af vanuit welke positie (footprint) je het signaal ontvangt. Bent u in België dan kan je signalen van Astra 1 en 3 ontvangen.

Triple LNB:  Werk volgens hetzelfde principe als de Duo LNB, maar hiermee kan je nog een derde (triple) zender ontvangen.

Skew: systeem om het schuine hoek probleem van de LNB uitlijning te verbeteren en te vergemakkelijken, afhankelijk van de plaats waar u zich bevindt.

Sat Finder:

Apart toestel, al dan niet automatisch ingebouwd dat de satelliet sterkte kan meten, heeft een gevoeligheidsknop en daarmee helpt om de schotel uit te richten. Door de schotelantenne op de satelliet te richten, slaat de meter uit. Hierna kan de gevoeligheid worden aangepast om preciezer uit te richten. Wordt geplaatst tussen de LNB en de ontvanger.

Daarnaast bestaan er ook reeds APPS voor je mobieltje waarmee je de LNB en schotel kan uitrichten, zoek op satfinder apps zowel bij Apple als Android.

Voor je comfort bestaan er echter vol-automatische schotels die zich geheel zelf uitrichten. U hoeft binnen in de camper enkel nog het TV-station van je keuze te kiezen en de schotel zoekt zelf naar het sterkste signaal.

Parabolische schotel
: een parabool is een vlakke tweedegraadskromme die de meetkundige plaats is van punten met dezelfde afstand tot een gegeven lijn, de richtlijn, en een gegeven punt, het brandpunt. De wiskundige vergelijking die een parabool beschrijft, is van de tweede graad. Een parabool kan ook beschouwd worden als een kegelsnede waarvan het snijvlak evenwijdig is met een beschrijvende van de kegel.

DiSEqC-technologie: (Digital Satellite Equipment Control) – Eutelsat heeft een systeem ontwikkeld om satellietgebruikers in Europa in staat te stellen om te schakelen tussen de Astra- satellieten en Eutelsat’s eigen Hot Bird. Daarom ondersteunt de overgrote meerderheid van de Europese satellietontvangers DiSEqC 1.0 of hoger, met uitzondering van alle boxen die onder de naam Sky Digibox worden vervaardigd.

Met of zonder internet?

Met internet via de satelliet heeft u internet waar u ook maar bent (in Europa). Een internetverbinding via de satelliet is zeer geschikt voor gebieden waar geen normale internetverbinding (via kabel, WIFI of glasvezel) aanwezig of mogelijk is. Een schotelantenne die ook internetsignalen kan ontvangen is duurder. Standaard is de downloadsnelheid ongeveer 10Mbps en de upload is rond de 256 Kbps. Je kunt er uiteraard ook mee e-mailen en telefoneren (VOIP).

Teleco Flatsat Smart schotel satelliet met Sky-Q, Skew en Twin - 65 cm - voor camper en motorhomes
Teleco Flatsat Smart schotel satelliet met Sky-Q, Skew en Twin – 65 cm – voor camper en motorhomes

Op het dak of op de grond?

Voor de camperaar kunnen we grosso modo 2 systemen van schotelantennes onderscheiden: de schotel op het dak (gemonteerd) of de schotel op een voet (op de begane grond). Beiden versie zijn er zowel niet als vol-automatisch.

Voordelen en nadelen op het dak

  • compacte behuizing
  • automatisch opstarten en dichtklappen bij vertrek
  • kan zich automatisch uitlijnen
  • neemt weinig plaats en gewicht in
  • als je op een vaste plaats staat kan je geen obstakels (takken, bomen) ontwijken

Voordelen en nadelen op de grond

  • je kan de schotel plaatsen weg van obstakels en hebt wellicht altijd wel ontvangst
  • gevaar voor schade (omvallen, stoten, …)
  • nadeel telkens opnieuw in- en uitpakken
  • soms heb je 10 meter nodig om obstakel (bomen) te ontwijken en dus lange kabel = kans op kwaliteitsverlies

Het onderhouden van een schotelantenne

In principe is er weinig of geen onderhoud aan een schotelantenne systeem. Zoals we eerder vermelden is het signaal uit de ruimte zwak. Hoe kleiner je schotel, hoe meer hij gevoelig zal zijn voor storingen. Maar de schotelplaat, meestal gemaakt van kunsthars met glasfiber, dient ook proper en onbeschadigd te blijven. Met een vervuilde schotelplaat kun je nog meer problemen hebben bij het ontvangen van het al zwakke signaal dat toekomt.

Heeft u een systeem met tandwielen en lagers, kijk dan jaarlijks na of alles nog waterdicht is. Kijk de rubberen afdichtingen na. Bij waterinspijpeling kunnen de lagers roesten en komen ze vast te zitten waardoor de schotel niet meer kan draaien. Een goed smeermiddel hiervoor is WD40. Smeer hiermee ook alle moeren en bouten in tegen corrosie. Wrijf ze zachtjes droog.

Kijk ook alle bekabeling na op eventuele waterinsijpeling of beschadigingen en herstel dit eventueel met vulcaniserende tape (elektrisch isolerende tape tegen vocht) zoals HPX tape van Bol.com. Loshangende kabels kun je vastmaken met ty-waps zie bestand zijn tegen UV-stralen.

De schotel reinigen

Wanneer u het schoteloppervlak wil reinigen moet je dit met de grootste omzichtigheid doen. Reinig het oppervlak met een vochtige (niet-statische) doek of spons en wat natuurlijke (niet bijtende) biologisch afbreekbare zeep (groene Dreft) . Gebruik geen materiaal dat schuurt (schuurspons) of krassen kan maken. Eventueel een kuismiddel als spray is ook mogelijk. in plaats van een sopje van zeep. Spoel uiteindelijk de schotel met lauw water om de resterende zeepresten te verwijderen.

Gebruik geen agressieve wax-producten, javel, ciff, …
Een goed beschermmiddel wat wel kan is ook hiervoor eventueel WD40. Op de schotelplaats wrijven en met een (niet-statische) doek zachtjes uitwrijven. Dit beschermd tevens de schotel tegen oxidatie (in principe zouden ze niet mogen roesten, maar ze kunnen wel oxideren).

Welke satelliet kopen?

Dit hangt af van gebruik en plaats van gebruik. Voor de camperaar die door Noord- en Zuid-Europa reist raden wij algemeen aan een automatische schotel (volautomatische) te kopen van een A-merk van 85 cm.

A-merken zijn o.a. Oyster, Telesat, Teleco, Alden, Megasat, Maxview, Selfsat, TravelVision, Xsarius…

Bronnen